80 درصد فاضلابهای صنعتی و خانگي بدون تصفيه وارد خاک و سفره های آب می شود

استان اصفهان، جنوب تهران، عسلويه بوشهر زمين هاي اطراف مس سرچشمه، استان سيستان و بلوچستان و مناطق زيادي از خوزستان به ترتيب بالاترين ميزان آلودگي خاك را دارند.آلودگي خاك باعث از بين رفتن پوشش گياهي و كاهش رشد و نمو گياهان و در نهايت فرسايش خاك و بيابان زايي مي شود.

براساس گزارش ها آب مشهد و مناطقي از شمال كشور به دليل نفوذ فاضلاب هاي صنعتي و خانگي و كودهاي شيميايي به سفره هاي آب زيرزميني، آلوده است.

بيش از 80درصد فاضلاب هاي خانگي و صنعتي كشور بدون تصفيه وارد محيط زيست مي شوند و آلودگي خاك و آب هاي زيرزميني را در پي دارند.

دكتر ميرنيا معاون سازمان محيط زيست با بيان اين مطلب در گفتگوي اختصاصي با خبرنگار ما گفت: براساس آمار كمتراز 20 درصد فاضلاب هاي صنعتي و خانگي در كشور تصفيه مي شود و بيش از 80 درصد فاضلاب هاي خانگي و صنعتي كشور بدون تصفيه و به صورت خام وارد محيط زيست مي شود كه اين روند، آلودگي خاك آب هاي زيرزميني را در پي دارد كه نمونه بارز آن افزايش ميزان نيترات در آب چاه هاست. براساس گزارش ها آب مشهد و بخش اعظمي از مناطق شمال كشور به دليل نفوذ فاضلاب هاي صنعتي و خانگي و كودهاي شيميايي به سفره هاي آب زيرزميني آلوده است.

وي افزود: براساس تحقيقات، پساب كارخانه هاي صنعتي و پتروشيمي از جمله مواردي است كه به آلودگي خاك منجر مي شود.

به گفته معاون سازمان محيط زيست براساس آمار از 300 شهرك صنعتي موجود در كشور تنها 45درصد شهرك هاداراي سيستم تصفيه فاضلاب هستند و فاضلاب هاي صنعتي 255 شهرك- كه داراي آلودگي هاي شديدي است- به طور مستقيم به محيط زيست وارد مي شود.

دكتر ميرنيا افزود: گزارش ها نشان مي دهد در برخي از مناطق كشور آلودگي سبزيجات كه ناشي از آلودگي خاك بر اثر فاضلاب هاي صنعتي است منجر به بيماري هايي از جمله سرطان در انسان شده است.

به گفته معاون سازمان حفاظت محيط زيست در حال حاضر استان اصفهان بالاترين ميزان آلودگي خاك را در كشور داراست. در همين راستا بخش زيادي از خاك اين استان به ويژه در اطراف رودخانه زاينده رود به دليل سرازير شدن فاضلاب هاي خانگي تصفيه نشده شهرك مسكوني بهارستان آلوده است. علاوه بر اين كه 100 هكتار از مناطق جنوب تهران، عسلويه، بوشهر و زمين هاي اطراف مس سرچشمه در كرمان، استان سيستان و بلوچستان و مناطق زيادي در خوزستان به ترتيب در رده خاك هاي آلوده كشور قرار دارد.

دكتر ميرنيا درپاسخ به اين پرسش كه براساس آمار چند درصد از خاك كشور داراي آلودگي ناشي از فاضلاب هاي خانگي و صنعتي مي باشد، گفت: به صورت موردي ميزان آلودگي خاك بخشي از استانها و شهرهاي كشور مشخص است اما آمار دقيقي از اين مسئله در دست نيست تا بتوان با اتخاذ راهكار به مقابله با اين آلودگي ها پرداخت.

اما اطلس آلودگي خاك در حال تهيه است كه به زودي آمار دقيقي از ميزان آلودگي خاك در كشور به دست مي آيد.

معاون سازمان محيط زيست همچنين با اشاره به اين كه يكي از اثرات ديگر آلودگي خاك بيابان زايي است خاطرنشان كرد: آلودگي خاك در مناطق بسياري باعث از بين رفتن پوشش گياهي و كاهش رشد و نمو گياهان مي شود كه به مرور زمان اين مسئله باعث فرسايش خاك و بيابان زايي مي شود.

وي يكي ديگر از موارد آلودگي خاك را كه خوشبختانه در كشور ما كمتر ديده مي شود، باران هاي اسيدي در اثر آلودگي و دود كارخانه ها ذكر كرد و گفت: دود و آلاينده هاي ناشي از فعاليت كارخانه ها وارد هوا مي شود و به صورت باران هاي اسيدي به خاك برمي گردد و به مرور جذب سفره هاي آب زيرزميني مي شود كه اين پديده در آلودگي هاي خاك بدترين نوع آلودگي محسوب مي شود چرا كه در وهله اول باعث از بين رفتن پوشش هاي جنگلي و در وهله دوم باعث آلودگي منابع آب در حد وسيع مي شود و به همين دليل سازمان محيط زيست به شدت با تاسيس كارخانه كك سازي در منطقه سوادكوه مخالف است.

وي همچنين گفت: در بين آلودگي هايي كه محيط زيست را تهديد مي كند آلودگي خاك به دليل فراگيري اثرات زيانباري كه هم براي محيط زيست و هم براي استان دارد مهم ترين نوع آلودگي محسوب مي شود.

ایسنا

وضعيت محيط زيست تهران بحرانی است

در حاليكه هم‌اكنون تهران با كمتر از 2/1 درصد از كل مساحت و 20 درصد جمعيت كشور، حدود 35 درصد واحدهاي توليدي و صنعتي را در خود جاي داده و با معضلات عديده زيست‌محيطي رو به روست، لغو محدوديت احداث صنايع در شعاع 120 كيلومتري تهران، اعتراض برخي كارشناسان و مسؤولان محيط زيست را در پي داشت.

بر اساس صورتجلسه‌ هيات‌ وزيران‌ در خصوص ممنوعيت‌ احداث‌ صنايع‌ در شعاع‌ 120 كيلومتري‌ تهران‌ مصوب‌ 20/3/1346 مقرر شده بود كه براي‌ ايجاد صنايع‌ در تهران‌ و حومه‌ تا شعاع‌ 120 كيلومتري‌ اجازه‌ ايجاد صنايع‌ - مگر با اجازه‌ هيات‌ دولت - داده‌ نشود.

روز گذشته دكتر زاهدي، وزير معين رييس‌جمهوري در شوراي اداري دماوند در اين خصوص گفت كه محدوديت احداث كارخانجات و مراكز صنعتي در شعاع 120 كيلومتري تهران بر اساس مصوبه بيستمين جلسه استاني هيات دولت لغو شد.

اين در حاليست كه به گفته مهندس بزرگيان، مديركل محيط زيست استان تهران 542 هزار واحد توليدي، صنعتي، خدماتي و تجاري در استان وجود دارد كه از اين تعداد 175 هزار واحد كارگاهي، توليدي و صنعتي است.

از سوي ديگر اداره كل محيط زيست استان تهران 46 هزار واحد توليدي، صنعتي و كارگاهي را شناسايي و پايش كرده است كه از اين تعداد 17 هزار و 500 واحد با مجوز وزارت صنايع و معادن ايجاد، تعدادي نيز با مجوز وزارت بازرگاني تأسيس شده‌اند و مابقي غيرمجازند و بدين ترتيب بايد گفت كه 70 تا 80 درصد صنايع در استان تهران مجوز سازمان محيط زيست را ندارند! از سوي ديگر در سال 84 از 46 هزار واحد شناسايي شده بين 5 تا 7 درصد تنها مورد پايش قرار گرفته‌اند!

سرپرست معاونت محيط انساني سازمان حفاظت محيط زيست:

سازمان محيط زيست مخالف لغو مصوبه ممنوعيت استقرار صنايع در داخل شعاع 120 كيلومتري تهران است.

مراتب اعتراض خود را طي نامه‌اي اعلام مي‌كنيم.

تهران از لحاظ زيست‌محيطي در وضعيت بحراني است و بيش از اين ظرفيت ندارد.

اكثر صنايع تهران داراي مشكل پساب هستند.

يك سوم صنايع كشور در استان تهران مستقر هستند و 15 درصد آلودگي هواي تهران مربوط به صنايع است.

تقاضاهاي احداث صنعت جديد در اطراف تهران رو به افزايش است.

دكتر اصيليان، سرپرست معاونت محيط انساني سازمان حفاظت محيط زيست در خصوص لغو مصوبه ممنوعيت استقرار صنايع در درون شعاع 120 كيلومتري تهران با اعلام اين كه مخالف لغو اين مصوبه هستيم، به ايسنا مي‌گويد: تهران با مشكلات زيادي همچون آلودگي هوا، تمركز جمعيت، كمبود آب و ... مواجه است و اكثر سرمايه‌گذاران علاقه‌مند به سرمايه گذاري در تهران هستند كه با لغو مصوبه ممنوعيت استقرار صنايع در داخل شعاع 120 كيلومتري تهران عملا مناطق محروم كشور از سرمايه‌گذاري براي احداث صنايع محروم خواهند شد.

وي با اشاره به اين كه شهركهاي صنعتي بايد با هدف استقرار صنايع سطح استان به داخل آنها و ايجاد تمركز در اين زمينه بكارگيري شوند، مي‌افزايد: به هيچ عنوان موافق نيستيم كه شهرك جديدي احداث و صنعت جديدي در آن مستقر شود.

سرپرست معاونت محيط انساني سازمان حفاظت محيط زيست با اشاره به اين كه 17 پلاك از سوي دولت براي استقرار صنايع مزاحم استان تهران به صورت شهركهاي صنعتي در نظر گرفته شده بود، ادامه مي‌دهد: اين پلاكها هم‌اكنون تكميل شده و اگر قرار است پلاكهاي جديدي داده شود بايد مطالعات علمي و ارزيابي زيست‌محيطي در اين خصوص انجام و صرفا براي استقرار صنايع موجود بكارگيري شوند.

وي با اشاره به اين كه سازمان حفاظت محيط زيست و رياست سازمان مخالف لغو اين مصوبه هستند، مي‌افزايد: اين در حاليست كه مصوبه ممنوعيت استقرار صنايع در داخل شعاع 120 كيلومتري تهران يك تبصره داشت كه سازمان حفاظت محيط زيست درخواست كرده بود كه آن تبصره نيز لغو شود، چرا كه شرايط زيست‌محيطي تهران بحراني است.

به گفته اصيليان پيشتر از اين صنايع كد «الف» و «ب» كه بيشتر صنايع مواد غذايي و بسته بندي بوده و فاقد پساب و پسماند هستند از اين مصوبه مستثني شده بودند.

وي با اشاره به اين كه تهران ديگر ظرفيت ترافيك، آب و تمركز بيشتر را ندارد، به ايسنا مي‌گويد: بايد صنايع در كل كشور مستقر شده تا اين بار از تهران برداشته شود.

سرپرست معاونت محيط انساني سازمان حفاظت محيط زيست مي‌افزايد: قصد داريم به دولت پيشنهاد دهيم كه صنايع الكترونيك كه نيروي كار كمتر و آلودگي پاييني را دارند تنها در تهران مستقر باشند.

وي با اشاره به اين كه تهران به كرج متصل شده، جنوب تهران پر شده و انتقال صنايع مزاحم و آلاينده مانند سنگبري‌ها به شهركهاي صنعتي مانند شمس‌آباد به دليل نبود آب هنوز محقق نشده است، مي‌گويد: هم‌اكنون تهران از لحاظ زيست‌محيطي در وضعيت بحراني قرار دارد و اكثر صنايع آن داراي مشكل پساب بوده و متاسفانه آبهاي زيرزميني را آلوده مي‌كنند.

به گفته اصيليان در محلهاي كه صنايع بيش از حد مستقر شده‌اند گزارشات متعددي از آلودگي آبهاي زيرزميني گزارش شده است.

وي با اشاره به اين كه 15 درصد از آلودگي هواي تهران مربوط به صنايع است، مي‌گويد: حدود يك سوم صنايع كشور در استان تهران مستقر هستند كه اين رقم بسيار بزرگ است، از سوي ديگر استان قزوين بعد از تهران بيشترين سفارش احداث صنعت را داشته و تقاضاهاي احداث صنعت جديد رو به افزايش است.

سرپرست معاونت محيط انساني سازمان حفاظت محيط زيست تاكيد مي‌كند: سازمان حفاظت محيط زيست در تلاش است تا طي نامه‌اي مخالفت خود را با لغو مصوبه ممنوعيت استقرار صنايع در داخل شعاع 120 كيلومتري تهران اعلام كند.

يك كارشناس محيط زيست:

هر مصوبه‌اي كه منتهي به بارگذاري جمعيتي، شغلي و زيست‌محيطي و ايجاد تمركز شود، مغاير اهداف توسعه پايدار براي نجات تهران است

براي توزيع عادلانه فرصتهاي شغلي و ثروت ملي بايد بار سرمايه‌گذاري و شغلها در گستره كشور توزيع شود

لغو مصوبه ممنوعيت استقرار صنايع در داخل شعاع 120 كيلومتري تهران تهديد جدي براي كشاورزي و منابع غذايي استان تهران خواهد بود

با لغو مصوبه تمامي عرصه‌هاي موجود تهران مورد تاخت‌وتاز ساخت و سازهاي صنعتي قرار مي‌گيرند

منابع زيستي مانند هوا و آب مدت زيادي است كه از ظرفيت جمعيتي تهران فراتر رفته است

دكتر شفيع‌پور، استاد دانشگاه و كارشناس محيط زيست نيز در گفت‌وگويي با ايسنا در اين خصوص مي‌گويد: هر مصوبه‌اي كه منتهي به بارگذاري جمعيتي، شغلي و زيست‌محيطي و ايجاد تمركز در استان تهران شود، مغاير اهداف توسعه پايدار براي نجات تهران است.

وي مي‌افزايد: در حالي كه تهران كمتر از 2/1 درصد از كل مساحت كشور را تشكيل مي‌دهد، حدود 35 درصد واحدهاي توليدي و صنعتي و 20 درصد از جمعيت كشور را در خود جاي داده است كه بدين ترتيب تراكم فوق العاده‌اي در اين پيكره جمعيتي وجود دارد، بنابراين لازم است براي توزيع عادلانه فرصتهاي شغلي و ثروت ملي بار سرمايه‌گذاري و شغلها در گستره كشور توزيع شود كه بدين منظور سياستهاي تمركززدايي از استان و شهر تهران از ضرورتهاي انكارناپذير است.

اين كارشناس محيط زيست مي‌گويد: مضاف بر اين منابع زيستي مانند هوا و آب مدت زيادي است كه از ظرفيت جمعيتي تهران فراتر رفته يعني در بهترين برآورد آب شرب موجود استان تهران تنها مي‌تواند پاسخگوي حداكثر 13 ميليون نفر جمعيت باشد كه به آستانه آن هم رسيده‌ايم، از سوي ديگر در زمينه آلودگي هوا و صدا نيز چندين سال است كه از آستانه هم عبور كرده‌ايم!

وي با اشاره به اين كه لغو مصوبه ممنوعيت استقرار صنايع در داخل شعاع 120 كيلومتري تهران وضع تهران را بسيار وخيم تر از آنچه هست مي‌كند، مي‌افزايد: اين در حاليست كه با وجود اين مصوبه تعداد زيادي صنايع متخلف داريم و حسب مورد استقرارهايي نيز با مجوز دولت در اين محدوده طي ساليان گذشته صورت گرفته است.

اين كارشناس محيط زيست تاكيد مي‌كند: چنانچه مصوبه لغو شود، به صورت شتابان و لجام‌گسيخته تمامي عرصه‌هاي موجود تهران مورد تاخت‌وتاز ساخت و سازهاي صنعتي قرار گرفته و تغيير كاربري غيرمجاز اراضي كشاورزي به صنعتي شدت مي‌گيرد.

به گفته وي لغو مصوبه ممنوعيت استقرار صنايع در داخل شعاع 120 كيلومتري تهران تهديد جدي براي كشاورزي و منابع غذايي استان تهران خواهد بود.

اين كارشناس محيط زيست مي‌گويد: تنها فناوريهاي فاقد آلودگيهاي زيست محيطي و فاقد نياز به نيروي انساني زياد مانند صنايع نرم افزاري كه متخصصان آن بالفعل در محدوده شهري تهران استقرار دارند قابليت ايجاد در تهران را خواهند داشت.

مدير گروه حقوق محيط زيست دانشگاه‌ آزاد اسلامي واحد علوم تحقيقات:

در زمان جنگ هم نتوانستند مصوبه ممنوعيت استقرار صنايع در داخل شعاع 120 كيلومتري تهران را لغو كنند

مصوبه مربوط به پيش از ايجاد سازمان محيط زيست بود

افزايش شديد زمينهاي تهران و قزوين، محروميت ساير استانها از صنايع جديد، مشكلات آمايش زمين، فقر، حاشيه‌نشيني و ... از تبعات لغو اين مصوبه است

بايد منتظر لغو مصوبه ممنوعيت استقرار صنايع در داخل شعاع 50 كيلومتري اصفهان باشيم

سازمان محيط زيست با استفاده از ضوابط استقرار صنايع بايد جلو صنايع جديد را به تهران بگيرد

دكتر دبيري، مدير گروه حقوق محيط زيست دانشگاه‌ آزاد اسلامي واحد علوم تحقيقات نيز در گفت‌وگويي با ايسنا با اشاره به اين كه حتي در زمان جنگ هم نتوانستند مصوبه ممنوعيت استقرار صنايع در داخل شعاع 120 كيلومتري تهران را لغو كنند، مي‌گويد: در آن زمان تنها تعدادي از اين صنايع را از اين مصوبه مستثني كردند.

وي با اشاره به اين كه مصوبه ممنوعيت استقرار صنايع در داخل شعاع 120 كيلومتري تهران مربوط به سال 46 بود و پيش از ايجاد سازمان حفاظت محيط زيست در هيات وزيران به تصويب رسيد، مي‌افزايد: تنها يكي از اهداف اين
مصوبه مسايل زيست محيطي بود و پشت اين مساله ديدگاههاي كلان انديشي مانند آمايش سرزمين، جانمايي كارخانجات و ... بود.

دبيري ادامه مي‌دهد: يكبار در زمان دكتر ابتكار نيز وزارت صنايع در تلاش بيهوده‌اي خواستار لغو اين مصوبه شد كه در پي مخالفت سازمان حفاظت محيط زيست اين قضيه را ديگر پيگيري نكردند.

وي با تاكيد بر اين كه لغو مصوبه ممنوعيت استقرار صنايع در داخل شعاع 120 كيلومتري تهران، پاك كردن صورت مساله بوده است، تاكيد مي‌كند: اثرات و تبعات اقتصادي اين امر كه شامل افزايش شديد زمينهاي تهران و قزوين، محروميت ساير استانها از صنايع جديد، مشكلات آمايش زمين و ... خواهد بود 10 سال آينده خود را به خوبي نشان خواهد داد.

اين استاد دانشگاه با اشاره به اين كه لغو اين مصوبه حاشيه‌نشيني را گسترش مي‌دهد، به ايسنا مي‌گويد: افزايش بار مهاجرت، فقر، حاشيه‌نشيني و ... نيز از تبعات اين امر است.

وي خاطرنشان مي‌كند: پس از اين بايد منتظر لغو مصوبه ممنوعيت استقرار صنايع در داخل شعاع 50 كيلومتري اصفهان باشيم هر چند كه لغو اين مصوبه نيازمند تصويب نهايي مجلس است كه به نظر مي‌رسد نمايندگان اصفهان نيز با اين امر موافق باشند!

اين استاد دانشگاه با اشاره به اين كه اگر مشكل در مصوبه بود، مي‌توانستند شعاع را فعلا 100 كيلومتر كنند و يا برخي صنايع اضطراري را مجوز دهند، مي‌گويد: معلوم نيست با چه استدلالي جلو رفته‌اند، از سوي ديگر سازمان مديريت نيز بايد در اين خصوص به طرفداري از سازمان حفاظت محيط زيست بر مي‌آمد.

وي مي‌افزايد: هم‌اكنون با لغو مصوبه ممنوعيت استقرار صنايع در داخل شعاع 120 كيلومتري تهران سازمان حفاظت محيط زيست در مكانيزم بعدي خود بايد به ضوابط استقرار صنايع متوسل شود و اجازه ندهد كارخانجاتي كه آلاينده هستند حداقل در تهران مستقر شوند.

دبيري با تاكيد بر اين كه حدود 50 تا 60 مصوبه پس از مصوبه ممنوعيت استقرار صنايع در داخل شعاع 120 كيلومتري تهران آمد و تعداد قابل توجهي از صنايع غير آلاينده از اين مصوبه مستثني شدند، مي‌گويد: به غير از اين نوع صنايع تنها يك سري از صنايع آلاينده مانند صنايع فلزي، سيمان، پتروشيمي و ... باقي مانده‌اند كه به نظر مي‌رسد با لغو اين مصوبه شرايط استقرار اين صنايع در تهران فراهم شود.

وي در پايان تاكيد مي‌كند كه لغو مصوبه ممنوعيت استقرار صنايع در داخل شعاع 120 كيلومتري تهران بي‌اعتنايي به محيط زيست محسوب مي‌شود.

خبرگزاری حکومتی ایسنا

پيامدهای زيست محيطی آلودگی هوای تهران

نخستين زنگ خطر جدی درباره آلودگی هوای تهران در سال ۱۳۷۴ به صدا درآمد. در آن هنگام نزديک به يکصد نفر از کارشناسان و مدرسان حوزه‌های مرتبط محيط زيست، جغرافيا و شهرسازی در پی نشستی در سالن اجتماعات پارک‌شهر متنی موسوم به بيانيه "هوای تهران ۷۴" منتشر کردند که در آن برای نخستين بار از آلودگی هوای تهران به عنوان يک "بحران ملی" که راه مقابله با آن "عزم ملی" است، نام برده شد.

اين بيانيه عمدتا بر آثار بهداشتی و بيماری‌زای آلودگی هوا تاکيد داشت و نويسندگان آن کوشيدند بر اين نکته پا بفشرند که يکی از عوامل عمده همه‌گيری نگران کننده بيماری‌هايی همچون افسردگی، اضطراب و انواع ناراحتی‌های تنفسی در تهران، آلودگی هوا بوده و اين پديده را می‌بايست از جمله عوامل قابل توجه مرگ و مير در تهران به شمار آورد.

البته، اين بيانيه آنقدر بازتاب نيافت که بتوان تصور کرد همچون مانيفستی برای همه فعاليت‌های بعدی مقابله با آلودگی هوا در تهران مورد توجه بود، اما واقعيت اين است که در همه سالهای بعد از انتشار اين بيانيه همچنان اثر بهداشتی آلودگی هوا بود که مورد توجه قرار می‌گرفت و آثار زيست محيطی، ‌اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی (از جهت تاثيری که بر تخريب و رنگ‌باختگی آثار تاريخی، معماری و فرهنگی دارد) اين پديده فراموش شده است.

دليل اين امر شايد اين باشد که آماری که سه سال بعد از بيانيه "هوای تهران ۷۴" توسط جايکا (کنسرسيومی از مشاوران بين‌المللی که با محوريت کارشناسان ژاپنی طرح جامع برای کاهش آلودگی هوای تهران را تدوين کردند) منتشر شده بود، بسيار هول‌انگيز بود: آلودگی هوا سالانه بين ۷ تا ۹ هزار نفر را در تهران می‌کشد! يعنی به طور متوسط سالانه هشت هزار نفر و تقريبا هر ساعت يک نفر.

چنارستان سابق

دويست سال پيش که تصميم اوليه شاه اسماعيل برای پايتخت شدن تهران را آغا محمد خان قاجار به مرحله اجرا درآورد، اين منطقه قصبه سرسبز و خوش آب و هوايی بود که به خاطر چنارهای بسيار بلند و هميشه پربرگ و بارش به آن قصبه چنارستان‌ها می‌گفتند.

تهران امروز چندان شباهتی به آن قصبه خوش آب و رنگ ندارد. نکته اول، آلودگی شديد "ديد" در شهر است. در بيش از دويست روز از ايام سال غلظت ذرات معلق آنچنان بالا است که گستره ديد کامل را به کمتر از پانصد متر کاهش می‌دهد. به همين دليل ساکنان محدوده دو سوم جنوبی شهر اغلب تصوير محو و کدری از توچال را می‌بينند. از يک سوم بالای شهر هم دو سوم جنوبی آن به زحمت ديده می‌شود، اغلب هم اين بخش از شهر در هاله‌ای از "دود مه" خاکستری غرق است.

کاهش ميدان ديد شايد ملموس‌ترين اثر زيست محيطی آلودگی هوا در تهران باشد. جز آن، رنگ باختگی پوشش گياهی شهر هم قابل توجه است. نتايج بررسی جايکا نشان می‌دهد که بيش از هفتاد درصد درختان واقع در حاشيه بزرگراه‌های تهران به دليل انباشت لايه‌ای از ذرات زيانبار روی شاخ و برگشان در حالت نيمه مردگی قرار دارند.

همچنين به دليل آلودگی شديد هوا به تدريج گونه‌های گياهی سازگار با اقليم تهران از پهن برگ به سوزنی برگ تغيير کرده‌اند و به واقع چنارستان سابق اکنون به شهر کاج‌های نيمه مرده تبديل شده است. تغيير گونه‌های سازگار از پهن برگ به سوزنی برگ خود عامل ديگری برای افزايش آلودگی هوا می‌شود زيرا توان پالايش هوا توسط سوزنی برگ‌ها خيلی کمتر از درختان پهن برگ است.

البته نمی‌‌توان از آلودگی هوا به عنوان عامل اصلی گريز حيات وحش‌بومی منطقه تهران نام برد، اما ترديدی نيست که اين پديده دست کم موجب کاهش شمار پرندگان بومی منطقه شده است. قطعا در هيچ مقطع از تاريخ تهران، شمار پرندگان موجود در اين شهر تا به اين حد کم نبوده است و پرندگان موجود نيز عمدتا گونه‌های جان سختی مانند کلاغ، ياکريم و گنجشک هستند. از گونه‌های کم نظير دامنه‌های البرز، همچون عقاب طلايی و هما نيز سالهاست که مطلقا حتی يک نمونه در حوالی شهر تهران ديده نشده است.

درباره تاثير آلودگی هوا بر آثار معماری و تاريخی شهر تهران، تاکنون گزارش مستندی منتشر نشده است. اما يک نکته در اين باره قابل تامل است: تغيير نمای ساختمان‌های تهران از نمونه‌های سنتی و قديمی آن مانند آجر و گچ به شيشه و سنگ. تصور اين است که نماهای آجری که از جمله نمايه‌های اصلی معماری ملی ايران هستند، در تهران به سرعت کدر و کثيف شده و باز پيرايی و شست‌ و شوی آنها دشوار و پر هزينه و بعضا نا ممکن است. تمامی آثار معماری مهم و بافت قديمی شهر نيز با همين نما ساخته شده است، به همين دليل نگهداری اين بناها هميشه هزينه‌های قابل توجهی به متوليان آنها تحميل می‌کند.

از اين رو، به تدريج شاهد واپس‌نشينی آجر و پيشروی شيشه در تهران بوده‌ايم. پديده‌ای که باعث می‌شود تهران،‌ پايتخت و مهمترين شهر ايران، نشانی ازهويت اين سرزمين نداشته و جهانگردان به محض ورود به آن، سرخورده از حال و هوايی که از سرزمين هزار و يک شب در ذهن داشته‌اند، بخواهند به سرعت به اصفهان و شيراز و يزد و کرمان بگريزند.

بی بی سی

زمين سوخته، جزيره مسموم و اقليم ايران

رضا مرادي غياث آبادي
www.ghiasabadi.com

آبان‌ماه 1385

جزيره «وُزروژدنـيـه» (Vozrozhdeniya) بزرگترين جزيره درياچه خوارزم (آرال) است که در ميان اين درياچه جاي دارد. از پيوند عميق و ديرينه اين درياچه و سرزمين خوارزم با سرزمين‌هاي ايراني و فرهنگ آن، در اوستا، متون پهلوي، کتيبه‌هاي هخامنشي و متون تاريخي، جغرافيايي و ادبيات فارسي به فراواني سخن گفته شده و نيازي به بازگويي دوباره آن نيست.

خوارزم و درياچه آن، شمالي‌ترين سرزمين‌هاي ايراني در نيمه خاوري آن است و امروزه در شمال باختري آسياي ميانه و در ميان سه کشور نوظهور ازبکستان، ترکمنستان و قزاقستان جاي دارد.

همانگونه که در نوشتار «نيمروز، ميانگاه جهان باستان» گفته آمد، درياچه هامون و کوه خواجه در سيستان، در ميانه شرقي‌ترين تا غربي‌ترين خشکي‌هاي زمين جاي گرفته‌اند. کوه خواجه در ميانه درياچه هامون و درست در ميانگاه جهان، به مانند ماکتي کوچک از تمام خشکي‌هاي شناخته‌شده زمين در عصر باستان است که در ميانه درياي محيط جاي دارند. اما نکته جالب ديگر در اين است که چنانچه در راستاي همين خط نيمروزان يا نصف‌النهار ميانگاه جهان، به سوي شمال برويم، به سرزمين خوارزم و درياچه و جزيره آن مي‌رسيم که شباهت جالبي به سرزمين سيستان و درياچه و جزيره آن دارد و همانند آن (با اختلافي در حدود يک تا دو درجه) در ميانگاه جهان جاي دارد و نمونه کوچک‌شده «جهان ميان آب» در اينجا و بر روي همين نصف‌النهار دوباره تکرار مي‌شود. از همين روي است که ايرانيان باستان در هر دوي اين ميانگاه‌هاي شمالي و جنوبي زمين، سازه‌ها و رصدخانه‌هايي براي سنجش زمان ساخته بوده‌‌اند که در گفتار «تقويم آفتابي نيمروز» به آن پرداخته شد.

دست روزگار چنين براي سيستان و خوارزم رقم زده که اين دو سرزمين کهن و گرامي ايرانيان در سرنوشت غم‌انگيز امروزين خود نيز شبيه يکديگر باشند و هر دو در سوگ رنجي مشترک نشسته باشند. هر دو سرزميني که به روزگاري از سرسبزترين و پرآب‌ترين و حاصل‌خيز‌ترين سرزمين‌هاي ايراني دانسته مي‌شدند، امروزه در حسرت قطره‌اي آب بسر مي‌برند و در هر دو جا، رودهاي حوزه آبريز درياچه‌ها يعني هيرمند و آمودريا مسدود شده‌اند. در هر دو سرزمين، ريگ‌هاي سوزان و طوفان‌هاي سياه چندين ماهه بر نسيم خنک گلستان‌ها و مرغزارهاي زال سيستان و سياوش خوارزم غلبه کرده‌اند و جنگل‌ها و مراتع پهناور جاي خود را به ريگ‌هاي روان بي‌پايان داده‌اند. هر دو درياچه به سرعت رو به کوچک‌شدن و خشک‌شدن مي‌روند و ديگر به ندرت گذر هزاران هزار پرندگان مهاجر سيبري (همچو درناهاي سپيد) بدان‌ها مي‌افتد. شگفت‌تر اينکه هر دو سرزمين بمانند هم، در ميان سه کشور تقسيم شده‌اند و فرزندان ميهن اجازه داده‌اند تا هر دو سرزمين در نهايت بي‌توجهي به فراموشي پيوندند.

جزيره وزرژدنيه (در لغت روسي به معناي «آباد کردن») در ميان آب‌هاي درياچه خوارزم واقع شده و مرز جمهوري‌هاي ازبکستان و قزاقستان از وسط آن مي‌گذرد. نزديک‌ترين فاصله جزيره تا خشکي تا چند دهه پيش قريب شصت کيلومتر بود که امروزه فاصله آن تا خشکي به کمتر از بيست کيلومتر رسيده و علت آن فروکش سطح آب درياچه است. براي فروکش آب درياچه دو دليل عمده مي‌توان برشمرد: نخست اينکه آب يکي از دو رود اصلي سيراب‌کننده درياچه خوارزم يعني آمودريا (جيحون) به کمک آبراهه‌هاي متعددي، از جمله کانال هزار و دويست کيلومتري آمو- کراسنوودسک براي مصارف شهري و کشاورزي به نقاط ديگر هدايت مي‌شود. دليل دوم اينکه بنا به نظر برخي دانشمندان، آب درياچه خوارزم از راه حفره‌ها و سفره‌هاي زيرزميني به درياي کاسپي (مازندران) منتقل مي‌شود که بالا آمدن سطح آب درياي کاسپي در سال‌هاي گذشته، نتيجه اين فرايند است.

جزيره وزرژدنيه، امروزه يکي از خطرناک‌ترين و آلوده‌ترين نقاط کره زمين است. وزرژدنيه در دوران جنگ سرد، بزرگ‌ترين محل رشد و پرورش باکتري مرگبار «آنتراکس» در جهان بوده است که در ساخت جنگ‌افزارهاي ميکربي کاربرد دارد. همچنين همين جزيره پايگاه تحقيقات سلا‌ح‌هاي هسته‌اي شوروي و محل دفن زباله‌هاي اتمي و مواد راديواکتيويته بوده است.

عليرغم شوري آب درياچه خوارزم (آرال)، تالاب‌هاي کوچک و پراکنده‌اي از آب شيرين ناشي از بارندگي‌ها وجود دارد که آب مورد نياز زندگي گونه‌هاي معدودي از گياهان و جانوران و پرندگان مهاجر را تأمين مي‌کند. اين جانوران که احتمالاً آلوده به اين ميکرب‌ها و آلودگي‌هاي مهيب هستند، با نزديکتر شدن خشکي و نيز با اتمام ساخت سدي خاکي که قزاقستان در حال ساخت آن است، مي‌توانند فارغ‌بال اين آلودگي‌ها را در منطقه و در ايران و به مرور در همه جهان منتشر سازند. تاکنون شوري آب درياچه، همچو حصاري مستحکم از گسترش آن جلوگيري کرده است.

فراوان‌ترين جانوري که در جزيره وجود دارد، عبارت است از «گور ايراني» که تعدادي از آنان براي احياي نسل به اين جزيره منتقل شدند و شمار آنان بخاطر نبودن گرگ در جزيره به سرعت افزايش يافته است. هر چند که گاهي در زمستان‌هاي سخت که موجب يخ‌زدن سطح آب درياچه مي‌شود، تعدادي از گرگ‌ها توانسته‌اند خود را به جزيره برسانند، اما شمار آنها کمتر از آن بوده است تا بتوانند تأثيري در جمعيت گورها داشته باشند. از سوي ديگر به دليل شوري آب درياچه، سطح آب جز در زمستان‌هاي بسيار سرد، دچار يخ‌زدگي نمي‌شود.

سد خاکي که قزاقستان در حال ساخت آن است به اين منظور برپاي مي‌شود تا هم مانع رسيدن آب‌هاي بخش شمالي درياچه به بخش‌هاي جنوبي درياچه که در اختيار ازبکستان است، بشود و هم راهي خشکي براي دسترسي به جزيره فراهم شود. آب‌هاي بخش شمالي درياچه از رود «سيردريا» تأمين ‌مي‌شود.

در حاشيه درياچه خوارزم، عليرغم بازمانده‌هاي تپه‌هاي باستاني و زيست‌گاه‌هاي فراوان باستاني، و نيز در جزيره وزرژدنيه هيچ شهر يا روستايي وجود ندارد. سکنه اين جزيره تاکنون تعدادي جويندگان نفت و طلا و کساني بوده‌اند که شغل آنان به نوعي با باکتري‌ها و فعاليت‌هاي اتمي ارتباط داشته است. اينان در شديدترين مراقبت‌هاي بهداشتي و در شرايطي کاملاً محرمانه در قرارگاهي به نام «کانتوبک» (Kantubek) زندگي مي‌کرده‌اند.

جزيره وزرژدنيه، سکنه ديگري نيز دارد که عبارتند از بيماران مبتلا به جذام که به قرنطينه‌ ويژه‌اي در اين جزيره منتقل ‌شده‌اند. اينان بطور کامل با دنياي خارج از قرنطينه بي‌ارتباط هستند و هيچگونه تماس يا پيوندي با ديگران ندارند.

براي کساني که ساليان طولاني در آنجا زيسته‌اند و يا حتي در آنجا متولد شده‌اند، تمامي جهان در جزيره وزرژدنيه خلاصه ‌شده است و هيچ واقعه‌اي در جهان تأثيري بر زندگي و روزگار آنان نخواهد داشت. آنان قوانين و ادارات خاص خود را دارند و هيچ قانون و قطعنامه‌ و سازماني در جهان شامل حال اين بزرگترين فراموش شدگان بشري نمي‌شود. البته کمک‌ها و ياري‌هاي دولت و مردم، همواره با چرخبال از آسمان بر سرشان فرود مي‌آيد. چرخبال‌هايي که هيچگاه بر زمين نمي‌نشينند و لابد به مرور زمان در ذهن کودکان و مردمان قرنطينه تبديل به اسطوره‌هايي آسماني خواهند شد.

در پايان چند نمونه از پرسش‌هايي را مطرح مي‌کنيم که در ذهن هر خواننده‌اي پديد مي‌آيند و پاسخ به آنها در صلاحيت صاحب‌نظران است:

آيا چنين ويژگي‌هايي خاص جزيره وزرژدنيه است يا در نواحي ديگري نيز وجود دارد؟

آيا پرورش باکتري آنتراکس و ديگر عمليات ساخت سلاح‌هاي کشتارجمعي به پايان رسيده و تنها آلودگي‌هاي ناشي از آن وجود دارد يا همچنان ادامه دارد؟

آيا چنين آلودگي‌هايي تا چه اندازه بر محيط زيست کشورهاي همجوار و ايران و دنيا تأثير خواهد داشت؟ و چگونه تأثيرهايي؟

آيا براي مبارزه با گسترش عواقب زيست‌محيطي آن، راه‌کارهايي از سوي کشورهاي درگير و جامعه جهاني انجام شده است؟

آيا عواقب ساخت سد خاکي و ارتباط جزيره با دنياي خارج بررسي شده و به اطلاع مردم رسيده است؟

آيا پرندگان مهاجري که در آغاز فصل سرما، سرزمين‌هاي سرد سيبري را به سوي ايران ترک مي‌کنند و مدتي را در تالاب‌هاي جزيره سپري مي‌کنند، حامل احتمالي آلودگي‌ها نيستند؟

آيا ممکن هست که در دنياي آکنده از سودجويي و سرمايه‌پرستي، هزاران هزار گورخرهاي جزيره سر از کشتارگاه‌ها و کمپاني‌هاي فراوارده‌هاي گوشتي در آورند يا نه؟ و بسياري پرسش‌هاي ديگر.

اين نوشتار بازنوشت مقاله‌اي از همين نگارنده است که پيش از اين در شماره 102 روزنامه نشاط (20 تير 1378) منتشر شده بود.

تالاب انزلي يا مرداب انزلي

اين تالاب انزلي است كه قرباني بي ‌برنامگي و دخالت‌هاي آدميان شده است. موجودي كه بيش از اندازه روي عقل محدود خود حساب باز كرده و چنين مي‌پندارد كه طبيعت همچون بره‌اي مطيع اوست تا خواسته‌هاي جاه‌طلبانه وكوته‌فكرانه او را برآورده كند. اين گياه را براي تغذيه كپورماهيان علفخوار از ژاپن وارد كرده‌اند. اما نتيجه چيز ديگري از آب درآمد. اكنون تالاب طعمه آن شده است.

مهندس سعيد فرج‌پور، كارشناس محيط زيست، مي‌گويد: «اين گياه، سطح تبادلات گازي با خارج از تالاب را بر هم مي‌زند و به‌خاطر آنكه روي سطح آب رشد مي‌كند تاريكي به‌وجود مي‌آورد و اين نبود نور باعث مي‌شود كه گياهان غوطه‌ور در تالاب به‌جاي انجام عمل فتوسنتز، اكسيژن را تبديل به دي‌اكسيد كربن كنند و باعث از بين رفتن ماهيان، پلانگتون‌ها و كف‌زيان اين تالاب ‌شوند.»

يكي ديگر از مشكلات رشد انبوه گياهان آبزي جلوگيري از مهاجرت ماهيان به تالاب براي تخم ريزي يا برگشت بچه‌ماهيان از تالاب به دريا است و همين امر تأثير بسيار نامطلوبي بر زادآوري زيستمندان تالاب مي‌گذارد.

آزولا تنها مشكل تالاب انزلي نيست. انبوه آلاينده‌ها و پسابهاي شهري، كشاورزي، صنعتي، رسوبات و گل و لاي به همراه فاضلابها و آلاينده‌هاي شهرستانهاي بندرانزلي، فومن، صومعه‌سرا، بخش مركزي رشت، شهر خمام، كوچصفهان، شاندرمن و ماسال مدتهاست كه به اين تالاب سرازير مي‌شود كه در نتيجه آن، عمق تالاب انزلي از ده متر به يك متر كاهش يافته است. اين بدان معناست كه ظرفيت نگهداري آب تالاب به‌شدت كاهش مي‌يابد و قدرت كنترل سيلاب‌ها را نيز از دست مي‌دهد. علاوه بر فاضلابهاي شهري، سموم كشاورزي شاليزارهاي ۴۶روستاي پيرامون تالاب انزلي نيز از طريق زهكشها بطور مستقيم وارد اين تالاب مي‌شود. همچنين عمده‌ترين آلودگيهاي تالاب انزلي از طريق رودخانه پيربازار به آن انتقال مي‌يابد كه اين رودخانه نيز از دو رودخانه كوچكتر گوهر رود و زرجوب داخل شهر رشت، تشكيل شده‌است.

رسوبات و گل‌لايي كه با جريان آب رودخانه‌ها به تالاب شسته مي‌شوند خود حديث ديگري است كه داغ ننگ پاكتراشي جنگل‌ها را بر پيشاني دارد. منافع كوتاه‌مدت عده‌اي به نابودي جنگل‌ها و به‌تبع آن فرسايش شديد خاك مي‌انجامد. در نتيجه نه‌تنها امكان ترميم جنگل از ميان مي‌رود بلكه خاك زندگي‌بخشي كه براي تشكيل هر سانتي‌متر آن صدها سال زمان لازم است و در جاي خود عنصري حياتي محسوب مي‌شود، در اين شرايط در مقام آلاينده‌اي خطرناك اكوسيستم يگانه تالاب انزلي را تهديد مي‌كند و با آلوده كردن دريا موجبات مرگ آبزيان را فراهم مي‌آورد.

اكوسيستم‌هاي تالابي فلات ايران، به سبب موقعيت ويژه زمين‌شناختي، بسيار متنوع هستند به‌گونه‌اي كه افزون بر 270 تالاب در ايران وجود دارد و 20 مورد آن‌ها از جمله تالاب انزلي، در سايت رامسر به‌عنوان مهمترين تالاب‌هاي بين‌المللي ثبت شده‌اند. متأسفانه از اين ميان ۷تالاب از سوي دبيرخانه كنوانسيون رامسر در فهرست مونتروي كنوانسيون به عنوان تالاب هاي در معرض تهديد و تخريب ثبت شده است.نكته طنزآلود اين‌جاست كه چنين وضعي در كشوري رخ مي‌دهد كه نشان كنوانسيون جهاني تالاب‌ها را بر پيشاني دارد. جالب‌تر آن كه زماني قصد داشتند يك خط كمربندي را از ميان تالاب عبور دهند و ميليون‌ها تن خاك به تالاب بريزند و جاده‌اي از ميان آن بگذرانند. اين همان بلايي است كه قرار است با همان توجيهات، بر سر درياچه اروميه بيايد. اين‌گونه طرح‌هاي بلندپروازنه پيش از اين در ديگر نقاط دنيا به اجرا در آمده است و پس از گذشت سالها تازه دريافته‌اند كه چه بلايي بر سر طبيعت و اكوسيستم‌هاي پيچيده آن آورده‌اند و اكنون ميليون‌ها دلار هزينه مي‌كنند تا صدماتي را كه به محيط زيست وارد كرده‌اند تا حدي جبران كنند.

چگونه برخي مسئولان به مسائلي كه در دنيا مي‌گذرد كمترين توجه را دارند مگر نمي گويند گذشته چراغ راه آينده است.

به گفته كارشناسان از آنجايي كه تالاب‌ها محيط‌هاي بسيار غني از نظر تنوع گونه‌هاي مختلف جانوري و گياهي هستند در هر هكتار تالاب، سالانه بين 7 تا 25 هزار دلار ارزش اقتصادي نهفته است. حجت خداپرست كارشناس شيلات در اين‌باره مي‌گويد: پوشش‌هاي گياهي كه هم‌اكنون ۲۰درصد سطح تالاب را پوشانده، قسمتهايي از تالاب انزلي را به قطعات كوچك بدون ارتباط آبي تقسيم مي‌كند.

به گفته وي تالاب بين‌المللي انزلي بزرگترين پرورشگاه ماهيان در جنوب درياي خزر محسوب مي‌شود كه اردك ماهي، كاراس، كپور وحشي، كولي، سوف و ماهي سفيد هم اكنون در آن زيست مي‌كنند. به‌رغم اين واقعيت، اكثر كارشناسان معتقدند، تالاب انزلي مدتهاست كه به محلي براي دفع انواع فاضلابها و آلاينده‌ها تبديل شده و كاركرد واقعي خود را از دست داده‌است.

همين امر نشان مي‌دهد انسان‌هايي كه خود از تالاب‌ها بهره مي‌جويند، چگونه با نابود كردن اين ذخيره‌گاه‌هاي ارزشمند زيست‌محيطي در واقع تيشه به ريشه خود مي‌زنند.

روزنامه حکومتی همشهری

فرسايش خاک در جنگلهاى شمال ده برابر نرم جهانى است

در حالیكه براى تشکيل 25 ميليمتر خاک 300 سال زمان لازم است، ميزان فرسايش خاک در جنگلهاى شمال سالانه 15 تا 25 تن در هکتار برآورد شده است كه اين ميزان در مقايسه با رقم 5/2 تن در هكتار نرم جهاني، به گفته دبير شبکه‌هاى زيست‌محيطى منطقه شمال کشور يک ركورد محسوب مي‌شود. بيش از 100 ميليون هكتار از اراضى ايران تحت تاثير پديده بيابان‌زايى است كه از اين مساحت 75 ميليون هكتار تحت تاثير فرسايش آبي، 20 ميليون هكتار تحت تاثير فرسايش بادى و پنج ميليون هكتار تحت تاثير ساير عوامل شيميايى و فيزيكى بيابان‌زايى همچون كاهش حاصلخيزى خاك، شوري‌زايى و ساير تخريب‌هاست.

از سوى ديگر بر اساس برآوردهاى انجام شده هر هكتار از اكوسيستم جنگلهاى شمال كشور سالانه بطور متوسط حدود 11 ميليون ريال ارزش اقتصادى از 17 كاركرد مختلف توليد مي‌كند كه 75 درصد كاركردهاى اكوسيستم جنگلى خزر را ارزشهاى زيست محيطى و تنوع زيستي، 13 درصد را ارزشهاى حفاظتى تشكيل داده و تنها حدود 7 درصد درآمدهاى بالقوه حاصل از توليد مواد خام نظير الوار و بقيه ارزشها مربوط به تنظيم جريان آب، ارزشهاى فرهنگى و غيره است.

بر اساس اين برآورد، از 16 هزار و 174 ميليارد ريال ارزش خدمات و كاركردهاى اكوسيستمى جنگلهاى خزري، سالانه حدود 4 هزار و 529 ميليارد ريال آن يعنى 28 درصد بدون هيچ‌ گونه اثر منفى بر عملكرد اكوسيستم، مي‌تواند توليد و عمدتا نصيب ساكنان مناطق پايين‌دست يعنى قشر وسيع كشاورزان و شهرنشينان در نواحى جلگه‌اى شود، اين در حاليست كه درآمد تقريبى ناشى از قطع و فروش درختان كه با خسارات فراوان به عملكرد اكوسيستم همراه است، تنها حدود يكهزار ميليارد ريال (حدود 6 درصد) است.

دبير شبکه‌هاى زيست‌محيطى منطقه شمال کشور با اشاره به اينكه بخشى از جنگلهاى باقيمانده شمال كشور مطلوبيت و کيفيت مناسب را نداشته و وسعت زيادى به مخروبه تبديل شده است مي‌گويد: اين در حاليست که جنگلهاى شمال علاوه بر ويژگي‌هاى منحصر به فرد خود از نظر تنوع گونه‌اي، ارزش ذخيره و گاهى بسيارى موارد ديگر از ديدگاه اقتصاد محيط زيست از جايگاه ويژه‌اى برخوردارند.

وى خاطرنشان مي‌كند كه بايد هرچه سريعتر جهت ساماندهى عرصه‌هاى جنگلى برنامه‌ريزى کرد در غير اين صورت آينده جنگلهاى زيباى شمال فاجعه‌آميز خواهد بود!

بدين ترتيب به نظر مي‌رسد مسؤولان امر بايد هرچه سريعتر نسبت به حفاظت از اين عرصه‌هاى طبيعى كشور و جلوگيرى از فرسايش بيشتر خاك در جنگلهاى شمال كشور اقدام كنند چرا كه اين امر از عوامل اصلى بروز سيلهاى ويرانگر در شمال كشور است.

خبرگزاری حکومتی ایسنا

دو‌‌هزار و 653 گونه گياهی و جانوری ایران در معرض انقراض

654ر2 گونه ‌گياهي و جانوري كشور در معرض تهديد جدي و انقراض است. اين را دلاور نجفي، معاون محيط طبيعي سازمان حفاظت محيط‌زيست مي‌گويد و مي‌افزايد: «اين تعداد شامل 32 گونه پستاندار، 19 گونه پرنده، 9 گونه خزنده، چهار گونه ‌جهنده، 14 گونه ماهي و دو هزار و 448 گونه گياه است.»

به گفتهء او مهم‌ترين عواملي كه باعث تهديد اين گونه‌ها شده است عوامل انساني از قبيل توسعهء‌بي‌رويه شكار حيوانات، قطع درختان، چراي بيش از حد توان زيستگاه‌ها توسط دام‌ها، عدم نگرش زيست‌محيطي مسوولان، عدم تخصيص منابع مالي و عوامل طبيعي مانند خشكسالي، توفان و سيل است.

نجفي با اشاره به اين كه فقط 33/7 درصد از مساحت كشور تحت مديريت سازمان حفاظت محيط‌زيست است، اضافه مي‌كند: «ولي تمام گونه‌هاي در معرض انقراض به اين مساحت 33/7 درصدي محدود نمي‌شوند و در بقيهء نقاط كشور پراكنده هستند.»

معاون محيط طبيعي سازمان حفاظت محيط‌زيست با بيان اين كه سازمان حفاظت محيط‌زيست نقش نظارتي دارد ادامه مي‌دهد: «بنابراين تنها كاري كه مسوولان اين سازمان مي‌توانند انجام دهند هشدار دادن است در واقع خلا\هاي قانوني دست اين سازمان را در اقدامات اجرايي مي‌بندد.»

وي دربارهء اقدامات سازمان محيط‌زيست براي كاهش اين تهديدات مي‌گويد: «گونه‌هاي در معرض تهديد و انقراض مانند يوزپلنگ و درناي سيبري را تحت پوشش ويژه قرار داده، تنوع زيستي حوزهء زاگرس به صورت موضعي حفاظت و حمايت شده و طرح حفاظت از تنوع زيستي در كل كشور تهيه شده است.»

نجفي با اشاره به اين كه در حال حاضر طرح‌هاي توسعه‌اي حتي به مناطق تحت مديريت سازمان حفاظت محيط‌زيست سرايت كرده است، اضافه مي‌كند: «در واقع طرح‌هاي توسعه‌اي محيط‌زيست را زير چرخ‌هاي خود له كرده است و بيش‌ترين تعرض به مناطق تحت مديريت سازمان حفاظت محيط‌زيست از سوي دستگاه‌هاي دولتي و طرح‌هاي توسعه‌اي ناپايدارشان صورت مي‌گيرد.»

ايران داراي 10 هزار و 363 گونهء گياهي و جانوري است.

روزنامه حکومتی سرمایه

تخریب سطح جنگل‌ها و مراتع كشور

هر پنج سال، يك ميليون هكتار از سطح جنگل‌ها و مراتع كشور تخريب مي‌شود.آيا وقت آن نرسيده كه ويرانه‌شدن محيط زيست كشورمان را باور كنيم و در پي يافتن راهكاري براي نجات آن باشيم؟!

مردم شمال و ديگر خطه‌هاي سرزمين‌مان بارها و بارها اين سوال را از خود و مسوولان پرسيده‌اند، اما اين سوال نيز مانند بسياري پرسش‌هاي ديگر، همچنان بي‌پاسخ مانده است.

در بحث‌هاي مربوط به محيط زيست، صاحبنظران اغلب سه تهديد عمده را برمي‌شمرند كه مهمترين آن دخالت بشر است.

اين عامل كه در پيدايش چالش‌هاي اساسي در ساختار محيط زيست كشور بسيار موثر بوده است، كارشناسان مسائل زيست محيطي را به اين جمعبندي رسانده كه با توجه به تهديدها، چالش‌ها و شاخص‌ها، محيط زيست ايران در شرايطي بسيار نابسامان و نگران‌كننده به‌سر مي‌برد.

براساس آمارها، يك دهم فرسايش خاك‌هاي جهان مربوط به ايران است و اگر روند تخريب خاك در كشور به همين شكل ادامه يابد، تا 30 سال آينده، تمام زمين‌هاي حاصلخيز نابود خواهد شد. سالانه يك و نيم ميليون هكتار از خاك‌هاي مرغوب ايران به بيابان تبديل مي‌شود و يك سانتي‌متر از قشر خاك كشاورزي كه براي ايجاد آن 700 سال زمان لازم است، در اثر فقدان پوشش گياهي از بين مي‌رود؛ فرسايش خاك از 10 تن در هكتار در دهه 70 به 20 تن در هكتار در سال‌هاي اخير افزايش يافته است. وضعيت تالاب‌ها نيز بهتر از اين نيست و به دليل سياست‌هاي غلط آبرساني، آلودگي‌هاي متعدد و هدايت فاضلاب‌ها و پسماندهاي صنعتي، در حال نابودي هستند، به همين شكل است. وضعيت جنگل‌‌هاي كشور، طبق آمارهاي رسمي در هر ثانيه 360 متر مربع و در هر پنج سال، يك ميليون هكتار از سطح جنگل‌ها و مراتع كشور تخريب مي‌شود و وسعت هشت ميليون هكتاري آن، به 4412 ميليون هكتار كاهش يافته است.

براساس معيارهاي جهاني، چنانچه سطح جنگل‌هاي يك كشور كمتر از 25 درصد خاك آن باشد، وضعيت محيط زيست در آن كشور بحراني است؛ در حالي كه سطح پوشش جنگل و مرتع در ايران 775 درصد از مساحت كل كشور است. وضعيت رودخانه‌ها و آب‌هاي كشور نيز مطلوب نيست تا آنجا كه سفيدرود (ولگاي ايران)، آلوده‌ترين رودخانه كشور از نظر و جود سموم كشاورزي است و رودخانه‌هاي شمالي كشور در وضعيت بحراني قرار دارند كه نشان از آلودگي شديد با ارزش‌ترين اكوسيستم آبي ايران يعني حوزه درياي خزر است، علاوه بر آن شكار بي‌رويه حيوانات باعث شده جمعيت 25 درصد از گونه‌هاي پستانداران و 11 درصد از گونه‌هاي پرندگان ايران رو به انقراض رود.

بر اين اساس، چالش‌هايي كه محيط زيست ايران با آن درگير است، بسيار جدي است، اما با كمال تاسف و غالبا آگاهانه، مهمترين آفت و علت تخريب وسيع محيط زيست و بهره‌برداري‌هاي بي‌حساب و كتاب از منابع طبيعي كه پس از نزديك به سه دهه، محيط زيست ايران را به ورطه هولناك نابودي كشانده و كار را به جايي رسانيده كه حتي مسوولان رسمي و دولتي محيط زيست را نيز به فرياد آورده است، از قلم مي‌افتد؛ <دخالت بشر و اثر مخرب وي بر محيط زيست.

در بحث محيط زيست، دخالت بشر يكي از عوامل عمده تخريب محسوب مي‌شود، اما معمولا در اين‌باره كه دخالت كدام بشر و با كدام توان و اهرم؟! هيچ توضيحي داده نمي‌شود. راستي، چه كسي يا كساني قادرند نظام زيست‌محيطي كشور را مختل كرده و در مقابل همه، حتي قانون و مجريان رسمي آن بايستند و از منابع طبيعي و ملي، انواع سوءاستفاده‌ها و بهره‌برداري‌هاي غيرقانوني را انجام دهند. آيا يك شهروند بي‌پشتوانه كه از هيچ رانتي برخوردار نيست، اين توان را دارد؟!

درست يك ماه پس از واقعه سيل مردادماه 1380 استان گلستان كه صدها تن از هموطنانمان را به كام مرگ كشيد و ميلياردها تومان خسارت به بخش كشاورزي وارد كرد، مدير كل وقت محيط زيست استان در گفت‌وگو با يكي از نشريات استاني در تاييد <نقش نفوذ سياسي افراد محلي در تخريب محيط زيست منطقه> و قدرت شگرف آقازاده‌ها و نيروهاي بانفوذ در فرآيند اين تخريب هولناك و همچنين تاييد نظر مهندس نصرتي در ارتباط با نقش چهره‌هاي پشت پرده> و پرنفوذ در ممانعت از اجراي صحيح طرح‌هاي حفاظت از منابع طبيعي، گفت: <اگر اين نفوذ را كتمان كنيم، دروغ گفته‌ايم؛ دروغ دروغ گفته‌ايم.> و در پاسخ به اين سوال هفته‌نامه مزبور كه <لطفا شفاف صحبت كنيد، چرا با وجود آزادشدن واردات چوب، بهره برداري از جنگل‌ها به شدت ادامه داد؛ اين وسط گير كار كجاست؟> گفت: <گير كار، سازمان جنگل‌هاست. امروز اگر بهره برداري در ايران خيلي راحت صورت مي‌گيرد، براي اين است كه در اين كار، فرار از قانون و تقلب و عدم نظارت وجود دارد، مخصوصا جاهايي كه بحث ماديات و پول مطرح است.>
بايد اذعان داشت همه مي‌دانند كه اين فرار از قانون و بهره‌برداري، توسط چه كساني صورت مي‌گيرد، آيا شهروندان عادي و بي‌نفوذ - اعم از شهري يا روستايي - قدرت چنين فرار و سوءاستفاده‌هايي از اين دست را دارند؟!

درست يك سال بعد، يعني در شهريور 1381 - باز هم پس از وقوع سيل مردادماه كه ديگر تبديل به واقعه‌اي سالانه در استان شده - همان نشريه استاني در مقاله‌اي از يك كارشناس برجسته ايراني در خارج از كشور كه براي سفري تحقيقاتي به استان گلستان آمده و سري هم به پارك ملي گلستان زده بود، نوشت: <آنچه اندوه مرا از ديدن آثار سيل در جنگل گلستان صدچندان كرد، اين بود كه به مدت هفت ماه پس از سيل، هر آنچه از جنگل باقي مانده بود، پاك‌تراشي شد؛ حتي در شب عيد، تيم‌هاي جنگل‌تراش، با وسايل مكانيزه و اره موتوري، مشغول نابودي جنگل بودند.> آيا افراد معمولي و مردم عادي توانايي تشكيل تيم جهت تراشيدن درختان به جامانده از سيل را دارند؟

اين را مي‌توان از روستاييان محروم و فقير منطقه پرسيد كه آيا تاكنون توانسته‌اند آشكارا تكه‌اي - تاكيد مي‌كنم تنها تكه‌اي - بيشتر از حد مجاز كه عموما نيز از سطح نيازهاي ابتدايي آنان پايين‌تر است، چوب جمع‌‌آوري كنند و جريمه‌هاي سنگين به سازمان‌هاي مسوول نپردازند؟

موضوع، صحه‌گذاشتن بر كار متخلفان نيست، بلكه بحث اين است كه چرا همه در مقابل قانون برابر به حساب نمي‌آيند؟!

پس از واقعه سيل مرداد 81 - استان گلستان كه در سال‌هاي بعد يعني 82، 83، 84 و 85 - نيز تكرار شد و علت آن از سوي تمام كارشناسان و حتي مسوولان محيط زيست <كاهش سطح جنگل‌‌ها و مراتع و تخريب و فرسايش خاك> عنوان شد، يك روزنامه‌نگار در نشريه‌اي محلي نوشت: <اگر سيل، براي فقير بيچاره‌ها جز مرگ، ناني به همراه نياورد، براي عده‌اي آب شد؛ چوب‌هاي سيل آورده، به همان شركت‌هايي داده شد كه جنگل‌ها را تراشيده بودند و سپس بعد از سيل در كمك به سيلزدگان براي رضاي خدا، شركت كرده بودند> و همان زمان مدير كل وقت محيط زيست استان گلستان، با عصبانيت خطاب به مسوولان جنگل‌ها در همان نشريه محلي عنوان كرد: <چه دليلي دارد كه براي استفاده و سود من كارخانه‌دار، مردم ضرر بدهند؟ اما هيچ كس اين را نپرسيد كه <مگر اين شركت‌ها متعلق به چه كساني هستند كه مي‌توانند مجوز دريافت كنند و بعد در روند بهره‌برداري، دائما قوانين را زير پا بگذارند و در ادامه هم با افتخار، در كار خير <ياري به سيلزدگان> شركت كنند؟> به‌راستي آيا شهروندان عادي و بي‌پشتوانه اين قدرت و توان را دارند؟!

چند سال پيش در سفر به يكي از مناطق ييلاقي استان گلستان در ارتفاعات البرز شمالي كه اتفاقا جزو مناطق تحت حفاظت محيط زيست نيز هست، سري به چادر محيط‌بانان زدم. هنگامي كه لوازم و ابزارهاي بسيار ابتدايي و زندگي سخت و ناامن آنان را در دل كوه مشاهده و سوال كردم كه <چگونه با اين وضعيت و لوازم ابتدايي و ناقص، از محيط زيست و منابع طبيعي اين منطقه با اين همه وسعت و تخلف حفاظت مي‌كنيد؟> با پاسخ‌هايي مواجه شدم كه ناتواني و قرباني‌شدن اين محيط‌بانان مظلوم را برايم ثابت كرد. آنان از <افراد و گروه‌هاي بسيار بانفوذي> ياد مي‌كردند كه با هيچ يك از تجهيزات مدرن دنيا هم نمي‌توان جلويشان ايستاد؛ وگرنه اين قدرت و شخصيت را دارند كه زندگي خود و خانواده‌ات را بر باد دهند. (شمار محيط‌بانان و قربانيان محيط زيست و بررسي چگونگي به شهادت رسيدن آنان گواهي بر اين مدعاست.)

به نظر مي‌رسد اعمال قدرت و نفوذ همين <افراد> و <گروه‌هاي بانفوذ> در دو، سه دهه اخير، بزرگترين چالش محيط زيست كشور بوده است كه متاسفانه همه از كنار آن با سكوت و احتياط عبور كرده‌اند؛ بنابراين قبل از هر اقدامي، كوتاه‌كردن دست اين افراد، ضامن نجات محيط زيست كشور است.

بر اين مبنا، اگر قرار است كاري جدي، به دور از جنجال‌هاي سياسي و تبليغات صرف و تنها به منظور نجات حقيقي محيط زيست در كشور صورت بگيرد، نخستين قدم و صدالبته مهمترين آن، پيش از پرداختن به راهكارهايي همچون ارتقاي سطح آگاهي‌هاي عمومي زيست‌محيطي، عزم ملي، حفاظت مطلوب، داشتن قوانين و مجريان كارآمد و بهره‌برداري خردمندانه كه معمولا از سوي مسوولان و دلسوزان محيط زيست ارائه مي‌شود و البته بسيار نيز حياتي به نظر مي‌رسد، پايان دادن به نفوذ اين افراد است؛ اگر تمام اين قدم‌ها به طور كامل هم برداشته شوند و در لابه‌لاي سياست‌هاي رسمي و غيررسمي نيز جاي بگيرند، اما به اين مهم توجه نشود، در واقع هيچ كاري انجام نشده است، برخي افراد در بهره‌برداري بي‌رويه و غيراصولي از محيط زيست و منابع طبيعي كشور، آنقدر تجربه‌هاي شيرين كسب كرده‌اند كه به اين سادگي نمي‌توان با ناديده‌گرفتن آنها و برگزيدن راهكارهاي ديگر، محيط زيست كشور را از ورطه هولناكي كه در آن گرفتار شده، نجات داد.

در پايان، ما نيز آرزومنديم براساس اصل پنجاهم قانون اساسي، <حفاظت از محيط زيست، وظيفه‌اي همگاني شده و تهديدها به فرصتي ملي تبديل شود>؛ اما تحقق اين آرزوي بزرگ و شيرين، نيازمند بستري است كه در آن تمام افراد و اشخاص حقيقي و حقوقي در برابر قانون يكسان باشند؛ اين، مهمترين و مبنايي‌ترين اقدام نظام و مسوولان زيست محيطي كشور است كه فقط با <كوتاه‌كردن دست مافياي جنگل‌ها و محيط‌زيست كشور ميسر مي‌شود.

به‌راستي قرار است تا چه زمان همچنان چشمانمان را بر روي واقعيات ببنديم و با ارائه و اجراي طرح‌هاي غيرعلمي و غيرعملي، شاهد نابودي بيشتر محيط زيست باشيم؟! آيا وقت آن نرسيده كه نابودشدن محيط زيست كشورمان را باور كنيم؟!

از سایت روزنا

آلودگی محیط زیست

دید کلی

آلودگی محیط زیست از منابع گوناگون صورت می‌گیرد. با پیشرفت تمدن بشری و توسعه فن‌آوری و ازدیاد روز افزون جمعیت ، در حال حاضر دنیا با مشکلی به نام آلودگی در هوا و زمین روبرو شده است که زندگی ساکنان کره زمین را تهدید می‌کند. بطوری که در هر کشور حفاظت محیط زیست مورد توجه جدی دولتمردان است. امروزه وضعیت زیست محیطی به گونه‌ای شده است که مردم یک شهر یا حتی یک کشور از آثار آلودگی در شهر یا کشور دیگر در امان نیستند.

برفی که در نروژ می‌بارد مواد آلاینده‌ای به همراه دارد که منشا آن از انگلستان و آلمان است. یا باران اسیدی در کانادا نتیجه مواد آلاینده‌ای است که منشا آنها از ایالات متحده است. در آتن گاهی مجبور می‌شوند به علت آلودگی شدید هوا کارخانجات را تعطیل و رفت و آمد اتومبیلها را محدود کنند. شهرهای دیگر دنیا مانند مکزیکوسیتی ، رم و تهران نیز با مشکل آلودگی هوا دست به گریبانند. آلودگی دریاها ، رودخانه‌ها ، دریاچه‌ها و اقیانوسها و جنگلهای نیز نیز موضوع بحث جدی می‌باشند.

آلودگی محیط زیست و لایه ازن

یکی از مسائلی که در سالهای اخیر باعث نگرانی دانشمندان شده ، مسئله تهی شدن لایه ازن و ایجاد حفره در این لایه در قطب جنوب است. لایه اوزون در فاصله 16 تا 48 کیلومتری از سطح زمین قرار گرفته و کره زمین را در برابر تابش فرابنفش نور خورشید محافظت می‌کند. هر گاه از مقدار لایه ازن ، 10 درصد کم شود، مقدار تابشی که به سطح زمین می‌رسد تا 20 درصد افزایش می‌یابد. تابش فرابنفش موجب بروز سرطان پوست در انسان می‌شود و به گیاهان صدمه می‌زند. مولکولهای کلروفلوئورکربنها (CFCها) در از بین بردن لایه ازن موثرند. از این ترکیبات بطور گسترده در دستگاههای سرد کننده و در افشانه‌ها (اسپری‌ها) استفاده می‌شود.

این مولکولها به علت پایداری آنها به استراتوسفر راه می‌یابند و در آنجا بر اثر تابش خورشید پیوند C-Cl شکسته می‌شود. اتم کلر حاصل به مولکول ازن حمله می‌کند و مولکول CLO را می‌دهد. این مولکول بنوبه خود با اکسیژن ترکیب شده ، مولکول O2 و اتم Cl آزاد می‌شود که مجددا در چرخه تخریب اوزون شرکت می‌کند. از این روست، در عهدنامه سال 1978 مونترال قرار این شده که از مصرف کلروفلوئوروکربنها به تدریج کاسته شود و مواد دیگری به عنوان جانشین برای آنها یافت شود و یافتن چنین ترکیباتی بطور مسلم کار شیمیدانان است.

آلودگی هوا و مه دود فتوشیمیایی

بسیاری از مناطق شهری با پدیده آلودگی هوا روبه‌رو هستند که در جریان آن ، سطوح نسبتا بالایی از ازن در سطح زمین که جزء نامطلوبی از هوا در ارتفاعات کم است، در نتجه واکنش نور القایی آلاینده‌ها تولید می‌شود. این پدیده را مه دود نور شیمیایی می‌نامند و گاهی از آن به عنوان "لایه ازن در مکانی نادرست" از نظر تشابه آن با مسئله تهی شدن ازن استراسفر یاد می‌کنند. فرآیند تشکیل مه دود در واقع شامل صدها واکنش مختلف است که دهها ماده شیمیایی را دربرمی‌گیرد و بطور همزمان رخ می‌دهند. در واقع ، هوای شهرها را به "واکنشگاههای شیمیایی عظیم" تشبیه کرده‌اند.

پدیده مه دود شیمیایی ، نخستین بار در دهه 1940 در لوس آنجلس مشاهده شد و از آن زمان ، عموما به این شهر بستگی داده شده است. اما در دهه‌های اخیر با کنترل آلودگی هوا مسئله مه دود در شهر لوس آنجلس بطور نسبی تخفیف پیدا کرده است. از نظر کمی ، اکثر کشورها و همچنین سازمان جهانی بهداشت (WHO) ، حدی را برای حداکثر غلظت مجاز اوزون در هوا در نظر گرفته‌اند که در حدود 100ppb (میانگین غلظتها در طول زمان یک ساعت) است. اوزون در هوای پاکیزه تنها به چند در صد این مقدار می‌رسد. واکنش دهنده‌های اصلی اولیه در یک پدیده مه دود نور شیمیایی ، اسید نیتریک ، NO و هیدروکربنهای سوخته نشده هستند که از موتورهای احتراقی درون سوز به عنوان آلاینده در هوا منتشر می‌شوند. جزء مهم دیگر در تشکیل مه دود ، نور خورشید است.

باران اسیدی

یکی از جدی‌ترین مشکلات زیست محیطی که امروزه بسیاری از مناطق دنیا با آن روبه‌رو هستند، باران اسیدی است. این واژه انواع پدیده‌ها ، از جمله مه اسیدی و برف اسیدی که تمام آنها با نزول مقدار قابل ملاحظه اسید از آسمان مطابقت دارد را می‌پوشاند. باران اسیدی دارای انواع نتایج زیان‌بار بوم شناختی است وجود اسید در هوا نیز احتمالا بر روی سلامتی انسان اثر دارد. پدیده باران اسیدی در سالهای آخر دهه 1800 در بریتانیا کشف شد، اما پس از آن تا دهه 1960 به دست فراموشی سپرده شد. باران اسیدی به نزولات جوی که قدرت اسیدی آن بطور قابل توجهی بیش از باران طبیعی (یعنی آلوده نشده)، که خود به علت حل شدن دی‌اکسید کربن هوا در آن و تشکیل اسید کربونیک بطور ملایم اسیدی است، باشد، اطلاق می‌شود.

(CO2 (g) + H2O (aq) ↔ H2CO3(aq

از تفکیک جزئی H2CO3 پروتون آزاد می‌شود و PH سیستم را کم می‌کند.از اینرو PH باران طبیعی که آلوده نشده، از این منبع بخصوص حدود 5.6 است. تنها بارانی که قدرت اسیدی آن به مقدار قابل ملاحظه‌ای بیشتر از این باشد، یعنی PH آن کمتر از 5 باشد، باران اسیدی تلقی می‌شود. دو اسید عمده در باران اسیدی ، HNO3 و H2SO4 است. بطور کلی ، محل نزول باران اسیدی در مسیر باد دورتر از منبع آلاینده‌های نوع اول ، یعنی SO2 و نیتروژن اکسیدها است. باران اسیدی به هنگام حمل توده هوایی که آلاینده‌های نوع اول را دربردارند، بوجود می‌آیند. از اینرو باران اسیدی یک مشکل آلودگی است که به علت حمل دور برد آلاینده‌های هوا ، حدود و مرز جغرافیایی نمی‌شناسد.

مواد شیمیایی آلی سمی

واژه مواد شیمیایی سنتزی از طرف رسانه‌های گروهی برای توصیف اجسامی بکار می‌رود که عموما در طبیعت یافت نمی‌شوند. ولی توسط شیمیدانان از اجسام ساده‌تر سنتز شده‌اند. اکثریت مواد شیمیایی سنتزی که مصرف تجارتی دارند، ترکیبات آلی هستند و برای بیشتر آنها از نفت به عنوان منبع اولیه کربن در این ترکیبها استفاده شده است. کربن با کلر ترکیبهای زیادی را تشکیل می‌دهد که به علت سمی بودن آنها برای بعضی گیاهان و حشرات ، بسیاری از این قبیل ترکیبها کاربرد گسترده‌ای به عنوان آفت کش یافته‌اند. ترکیبات آلی کلردار دیگر بطور گسترده‌ای در صنایع پلاستیک و الکترونیک بکار برده شده‌اند.

شکستن پیوند کربن به کلر بطور مشخص دشوار است و حضور کلر همچنین واکنش پذیری سایر پیوندها را در مولکولهای آلی کم می‌کند. همین خاصیت به این معنی است که با وارد شدن ترکیبهای آلی کلردار به محیط زیست ، تخریب آنها به کندی صورت می‌گیرد و بیشتر تمایل به جمع شدن دارند و به این علت به معضل بزرگ محیط زیست محیطی تبدیل شده‌اند. اجسام آلی سمی که بطور عمده مورد استفاده قرار می‌گیرند عبارتند از: انواع آفت کشها ، حشره کشهای سنتی ، حشره کشهای آلی کلردار ، ددت ، توکسافنها ، کاربامات ، حشره کشهای آلی فسفات‌دار ، علف کشها و...

آلودگی آبها

آب ، تصفیه آن و جلوگیری از آلودگی و به هدر رفتن آن از مسائل بسیار مهم زمان ما به حساب می‌آید. آلودگی آبها ، معضل بزرگ زیست محیطی محسوب می‌شود که به علت پیشرفت صنایع و تکنولوژی ، هر روزه با پیشرفت روز افزون آن مواجهیم.

فلزهای سنگین و شیمی خاک

بسیاری از فلزهای سنگین برای انسان سمی هستند و چهار فلز جیوه (Hg) ، سرب (pb) ، کادمیم (Cd) و آرسنیک (As) فلزهایی هستند که بعلت کاربرد گسترده ، سمیت و توزیع وسیع آنها بیشترین خطر را از نظر زیست محیطی دارند. البته هیچ یک از این عنصرها هنوز به آن اندازه در محیط زیست پخش نشده که یک خطر گسترده بشمار آید. به هر حال ، هر یک از آنها در بعضی از محلات در سالهای اخیر در سطوحی سمی یافت می‌شود. این فلزها بطور عمده از مکانی به مکان دیگر از طریق هوا منتقل می‌شوند و این انتقال معمولا به صورت گونه‌هایی که روی ماده ذره ‌مانند معلق ، جذب سطحی شده یا در آن جذب شده است، صورت می‌گیرد.

تولید انرژی و آثار محیطی آن

بسیاری از مسائل زیست محیطی ، نتیجه غیر مستقیم تولید و مصرف انرژی ، بویژه زغال سنگ و بنزین است. ذخایر زغال سنگ در دنیا از مجموع نفت ، گاز طبیعی و اورانیوم خیلی بیشتر است. از اینرو مصرف زغال سنگ برای تولید انرژی صنعتی نه تنها ادامه خواهد یافت، بلکه احتمالا به مقدار زیادی بویژه در کشورهای در حال توسعه مانند چین و هندوستان که ذخایر زیادی از این ماده دارند، افزایش می‌یابد. از سوزاندن زغال سنگ مقدار زیادی SO2 و CO2 که آلاینده هستند تولید می‌شود. بحث انرژی هسته‌ای و سایر منابع انرژی نیز جای خود دارد.

از سایت دانشنامه

تشدید بحران اکولوژیک در ایران

بنابر تجربیات دانش هسته ای و اکولوژیکی، مواد اتمی و رادیوآکتیو بدلایل خصوصیات ویژه شکاف پذیری پی در پی و تکثیر اشعه های ساطع شده (آلفا، بتا و گاما) ناشی از اورانیوم و همچنین بلحاظ درجه عظیم سمیت، تحرک و پایداری ضایعات آنها در محیط زیست و بر روی انسان در مقایسه با سایر مواد زائد و آلایندهای زیست محیطی چون زباله ها و غیره بی نهایت غیرقابل کنترل و خطرناکترند. برای اینکه بتوان مخاطرات عظیم چرخه رادیوآکتیو طبیعی اورانیوم و مواد سوختی هسته ای را حدودی تجسم کرد، امروزه تحقیقات فیزیک اتمی در کشورهای پیشرفته غربی و همچنین تجربیات بدست آمده از وقایع بمباران اتمی هیروشیما و انفجار نیروگاه اتمی برق چرنوبیل نشان می دهند، که اگر مقدار - حتی ناچیز- یک گرم اورانیوم غنی شده به طبیعت و محیط زیست زندگی انسان سرایت و وارد گردد، بطور یقین چهار میلیون سال طول خواهد کشید، که وزن یک گرم اورانیوم و تشعشعات و آلودگیهای همه جانبه و سرطانزای ناشی از آن بالاخره به حد نصف و یا به حد صفر برسد. بنا بر آن باید حجم هزاران و میلیونی مواد و زباله های هسته ای را در نظر بگیریم که چه زمانی به طول خواهد انجامید تا اینکه وزنشان، آلودگیها و خطرات زنجیره ای آنها به درجه نصف برسند. البته درباره راههای بالقوه امکان انتشار مواد اتمی بدلایل خطای بشری و عدم رعایت کامل و مطمئن قوانین هسته ای در مدیریت و کنترل مواد اتمی، و یا تخریب تاسیسات نیروگاههای اتمی بر اثر بروز بلایای طبیعی چون زلزله و یا بر اثر راههای فیزیکی و شیمیایی و دیگر مثل خطر حمله های هوایی به رآکتورها در جنگ و انتقال مواد اورانیوم و گرد و غبارهای اتمی به محیط زیست و انسانها، اساسا جای هیچ شک و شبه ای وجود ندارد. و در واقع این همان خطر بزرگی است که مسائل محیط زیست و اتمی به موضوع حاد جهانی تبدیل شده است. و درست بهمین دلایل فوق نیز در یک ایران هسته ای تحت حاکمیت رژیم عقب افتاده و جنگ طلب آخوندی که نیروگاههای انرژی اتمی و یا سلاحهای کشتار جمعی و ویرانگر بمب هسته ای آن در اختیارات کامل ملایان بنیادگرای تهران باشد، پیوسته سلامت جان و مال مردم و منابع محیط زیست ایران و همچنین صلح و امنیت در منطقه و جهانیان را تهدید می کند.

امروزه به اثبات رسیده است که رژیم جمهوری اسلامی در طول دو دهه گذشته بدور از چشم مردم و با بی توجهی کامل نسبت به خطر انتشار آلودگی و نشت مواد سمی اتمی به محیط زیست، به فعالیتهای سری و گوناگون غنی سازی اورانیوم در ایران پرداخته و ادامه می دهد. مضاف بر آن روند کنونی اوضاع فرسايش و انهدام منابع اكولوژيك و تاراج ذخاير نفت و گاز در حاكميت ملایان به گونه اي است كه پيامدهاي زيانبار آن، خواه ناخواه راه توسعه پایدار و سازندگي مدرن مورد نياز جامعه ايران، برای نسلهای آینده را نيز شدیدا محدود و مختل مي كند.

بر اساس تجزيه و تحليل شواهد و گزارشات مندرج از درون روزنامه هاي داخل و خارج كشور، در شرایط کنونی بیلان مشكلات زنجيره اي موجود در زمينه هاي محيط زيست در جمهوري اسلامي در ايران عبارتند از:

الف- ضايعات محيط زيست شهری و انسانی

- آلودگي هوا ناشي از وسائل نقليه، صنايع و كارگاههاي كوچك و سنتي و همچنین فعالیتها و زندگی انسانی (بنابر گزارشات دولتی،بر اساس انباشت و غلظت آلاینده های هوا و گازهای گلخانه ای در اتمسفر هوای تهران و شهرهای بزرگ، متوسط دمای آب و هوا و زمین بطور مثال در شهر تهران 5/1 درجه سانتیگراد در دو دهه اخیر افزایش پیدا کرده و فصول تابستان کوتاه تر و گرمتر شده است)
- آلودگي و قحطي آب، قطع و يا جيره بندي مستمر آب آشاميدني در شهرها
- آلودگي ناهنجار سر و صدا ( صوتي)
- كمبود شرايط و امكانات لازم خدمات شهري همسو و همگام با افزايش سرسام آور جمعيت و حجم بسيار فشرده و متراكم زندگي در شهرها
- گسترش بي رويه شهرها و ساخت و سازهاي غير مهندسي، بدون در نظر گرفتن استانداردهاي مقاومت در برابر زلزله با علم به اينكه 24 شهر بزرگ ايران و بخصوص شهر 15 ميليوني تهران بر روي نقشه مناطق زلزله خيز با خطر دائمي زياد قرار دارد
- كمبود و گراني مسكن، ايجاد روزافزون مناطق حاشيه نشيني در شهرهاي بزرگ بطور نمونه تهران
- نبود امكانات مناسب كاناليزاسيون براي جمع آوري، ‌تصفيه و دفع اصولي فاضلاب و به هدر رفتن ريزش باران و آبهاي جاري سطحي
- نبود شرايط سيستم جمع آوري و تجزيه و تفكيك اصولي و دفع مهندسي مواد زائد جامد شهري ( خانگي، خدماتي، ساختماني، و بيمارستانها)
- كمبود شرايط و امكانات ترميم و سالم سازي شبكه هاي قديمي و فرسوده توزيع و تصفيه آب، و نيز كانالها و فاضلابهاي جاري در شهرها
- كمبود شديد سرانه فضاي سبز ( پايين تر از 5/1 متر مربع براي هر نفر در تهران) وعدم وجود تفريحات روحي و ورزشي سالم و كافي در شهرها بخصوص براي زنان و جوانان
- شرايط محيط زيستي بي ثبات از نظر اجتماعي اقتصادي و سياسي به لحاظ رشد بيكاريهاي آشكار و فرصتهاي شغلي كاذب، فقر عمومي و اقتصادي گسترده (در شرایط کنونی بنا بر آمارهای خود رژیم بیش از 80 درصد از مردم در زیر خط فقر اقتصادی زندگی می کنند)، ازدياد و گسترش جرم و جنايت، بزه كاري، رشوه خواري، استعمال مواد مخدر، ايدز و انواع بيماريهاي روحي و جسمي و مسري زيست محيطي وبا و غیره در شرايط ناهنجار كمبود و گراني شديد امكانات درماني و بهداشتي،‌ تداوم تنزل ارزشها و شخصيتهاي انساني، از هم گسستگي بيشتر بنيانهاي خانواده، فرار كودكان و دختران، ازدیاد کودکان خیابانی، فحشا و ديگر مشكلات با تبعات اجتماعي- فرهنگي در جامعه شهري ايران.

ب- ضايعات محيط زيست صنعتي

- آلودگيهاي شديد هوا ناشي از دود و غبارهاي مضر و سمي مصارف سوخت زياد صنايع در محل و مناطق پيرامون موسسه هاي توليدي
- آلودگيهاي آب و كمبود آب و برق رساني مورد احتياج فعاليتهاي صنعتي
- آلودگيهاي خاك و زمين بطرق غير بهداشتي، بصورت دفع و پراكنده كردن زباله ها و پسابها
- آلودگيهاي گوناگون ناشي از عدم ارزيابي مهندسي براي استقرار جايگاه صحيح مراكز توليدي و صنعتي
- شرايط غير استاندارد ماشين آلات توليدي قديمي و مستهلك در بخشهاي مختلف صنايع دولتي، نیمه خصوصی و خصوصي
- نبود امكانات ضروري دفع علمي مواد زائد و پسابها بويژه از نوع خطرناك و سمي توليدي، صنعتي و فعاليتهاي بيمارستاني
- استخراج و استفاده غير موثر منابع طبيعي معدني و انرژي براي انواع توليدات فرآورده هاي صنعتي
- کمبود حمل و نقل عمومی، راه و ترابري و ترافيك نامناسب
- مديريت غير زيست محيطي و سازمان و برنامه هاي كار سنتي و ناكارآمد
- كمبود كارگران و پرسنل آموزش ديده ( تكنيسين و متخصص )، بخصوص اهل فن در جوانب جلوگيري از آلودگي محيط زيست و مسايل مربوط به ايمني محل كار و كارخانه
- اثرات و ضايعات مختلف و بهم پيوسته انساني، اجتماعي و اقتصادي آلودگيهاي دراز مدت محيط زيست صنعتي.

ج- ضايعات محيط زيست طبيعي و مناطق روستايي

- ازدياد جمعيت روستايي: امروزه حدود بيش از 40 درصد مردم ايران در روستاها بسر مي برند كه احتمالا در آينده بطور روز افزون به شهرها مهاجرت خواهند نمود
- نبود شرايط و امكانات لازم براي فعاليت و اشتغال در زمينه هاي كشاورزي، دامپروري و جنگل داري
- مهاجرت از روستاها بدلايل اقتصادي و اجتماعي،‌ بخصوص كوچ اهالي روستاها در حاشيه مناطق كويري- بر اثر گسترش بيابان زايي- و نيز بر اثر قطع و بريدن درختان جنگلها
- تخريب جنگلها، بر اثر آتش سوزيهاي عمومي و مانورهاي پي در پي نظامي در حاشيه و مناطق جنگلها و پارکهای ملی
- حجم زياد و سرازير شده پي در پي و بدون كنترل سيلابها بويژه بدلايل پاك تراشي جنگلها و تخریب مناطق سبز
- نابودي مراتع و مزارع كشاورزي بدلايل كمبود امكانات مناسب دامپروري و چراگاهها
- فرسايش خاك- بر اثر فرآيندهاي شوري و قليايي شدن- و رانش زمين
- استفاده بي رويه و بدون كنترل سموم ضد آفات و كودهاي شيميايي و حيواني براي زمينهاي كشاورزي و مراتع
- كمبود آب و امكانات آب و برق و آبياري لازم كشاورزي
- بهداشت ناكافي و نارسايي هاي كمبود دارو،‌ درمان و تغذيه
- وضعيت گسترده و ناهنجار بيسوادي، شرايط نامناسب كمبود معلم و مدرسه براي سواد آموزي و آموزش در زمينه هاي امور دامپروري، كشاورزي و حفاظت از جنگلها و غيره
- نابودي تالابها، تغيير مسير آبراه و رودخانه ها و دگرگوني شرايط بيوتوپها بدلايل ساخت و ساز و جاده كشيهاي سود جويانه توسط شرکتها و افراد دولتی و نهادهای وابسته رژیم
- مراقبت ناصحيح از شكارگاهها، منابع و آثار طبيعي حفاظت شده پاركهاي ملي و جنگلي و انقراض شديد حيات وحش و منابع مورد نگهداري گياه و بوته هاي استثنايي و غيره

د- ضايعات ويژه محيط زيست شهري صنعتي و طبيعي

- آلودگيهاي مزمن زباله هاي پنهان و اماكن دفع قديمي و متروكه در شهرها همانند محل دفن قديمي و رها گذاشته شده آبعلي در منطقه جنوب شرقي تهران
- اماكن متروكه و تعطيل شده واحدهاي صنعتي و بخش خصوصي و غيره بدون پاكسازي بعدي، بويژه مراكز توليدات شيميايي، آزمايشگاههاي ميكربي و ...
- انبارهای تسلیحاتی و ايستگاههاي متروكه نظامي و پادگانهاي تخليه شده
- مراكز و محلهاي جنگ و تراكم وسايل اسقاط، ميليونها مين و مهمات عمل نكرده جنگ در اراضي ايران
- نبود شرایط و امکانات و الزامات معتبر تکنیکی، ایمنی، حقوقی، قانونی، علمی و عملی پرسنل آموزش دیده و با تجربه کافی در زمینه مدیریت صحیح تاسیسات انرژی و دفع مواد اتمی
- زبا له هاي گوناگون و خطرناك فعاليتهاي توليدي و نگهداري سلاحهاي نظامي، شيميايي و بيولوژيكي و از جمله ساخت و سازهاي نيروگاههاي اتمي مانند بوشهر، اصفهان، نطنز و اراك و غیره
- آلودگي شيميايي و افزايش سطح آب درياي خزر
- آلودگي خليج فارس بوسيله پسابهاي صنعتي، ريزش و شستشوي نفت كشتها و پيامدهاي جنگها در گذشته
- رسوب گذاري سنگين و نيز خشك شدن تدريجي رودخانه ها
- نابودي تالابهاي بين المللي و مرگ و مير ماهيها و منابع غذايي و پروتييني آبزيان
- آلودگي مصالح آسبست دار ساختماني و بكارگيري گسترده لوله هاي سرطانزاي آزبستي در شبكه هاي توزيع آب آشاميدني در شهرها
- آلودگی مواد رآدیواکتیو مناطق دارای ذخایر اورانیوم کوه سبلان بدلایل عملیات حفاریهای گسترده استخراج اورانیوم توسط سازمان انرژی اتمی و شرکتهای تاسیسات انرژی خارجی و شیوع و ازدیاد بیماریهای سرطان گوارش و سرطان خون در مناطق زندگی آبریزهای آلوده به رادیواکتیو کوه سبلان (شهرها و روستاهای اردبیل، سراب و مشکین شهر)
- آلودگی رادیواکتیویته رودخانه مرزی ارس و آبریزهای مهم دریای مازندران و مناطق زندگی در استانهای شمالی سواحل خزر
- شیوع بیماریهای آنفلونزای مرغی در تهران و مناطق استان شمال و آذربایجان
- و دهها موارد نگران كننده ديگر كه مهار، ايمن سازي و ترميم ضایعات همه جانبه و خطرناك ناشي از آنان ساليان دراز به طول خواهد انجاميد و ميلياردها دلار خرج بهمراه خواهند داشت.

بنابر مسائل و معضلات ذکر شده در بالا، باید نتیجه گرفت که شرایط کنونی روند افزایش روزافزون آلودگیهای زیستمحیطی و اکولوژیکی در ایران در جمهوری اسلامی به میزانی بحرانی و نگران کننده است که دیگر گنجایش ریسکهای اتمی وخطر نشت و انتشار مواد رادیو اکتیو و غیره را اساسا ندارد. و اجبارا می بایستی در جهت استفاده از پتانسیلها و منابع گوناگون وعظیم موجود انرژیهای پایدار در ایران اقدام کنیم.

افراد و جریاناتی که تاکنون فاجعه ملی اکولوژیک در ایران در جمهوری اسلامی را جدی تلقی نکرده و یا ناآگاهانه و یا بطورعمدی، غنی سازی اورانیوم و فنآوری هسته ای توسط رژیم آخوندی را خواست و حق مردم ایران جلوه می دهند (یعنی خودشان را با رژیم در یکجا قرار می دهند) باید بدانند، که سرزمین ایران در قرن معاصر در سیر تغییر و تحولات کنونی جهانی شدن اقتصاد سرمایه داری بواقع بعنوان یک کشوری با توان و قدرت عظیم منابع اکولوژیکی و منابع سوخت زیرزمینی در سطح ممالک جهان محسوب می گردد. ایران دارای بزرگترین ذخایر سرشار هیدروکربنی است و دومین منابع عظیم گاز طبیعی در کره خاکی در کشور ایران می باشد. گاز بعنوان منبع سوخت تکنولوژی برتر محیط زیستی است که در قرن جاری کشورها ی جهان برای روند پیشرفت و توسعه پایدار و محیط زیست شدیدا به آن نیاز دارند. علاوه بر آن با توجه به مساحت گسترده ایران، تنوع طبیعی و اقلیمی گوناگونی که در سطح وسیع مناطق کشور وجود دارند و موقعیت جغرافیایی سیاسی بسیار حساس و مهمی که کشور ایران قرار دارد، جملگی این امکانات و شرایط واقعا بزرگترین شانس ایرانیان برای ساختن ایرانی آزاد مدرن و اکولوژیک است. بطور یقین اگر یک نظام دموکراتیک و حاکمیت مردمی در ایران برقرار باشد، بطور یقین می توانیم در کنار استفاده موثر از منابع سوخت تجدیدناپذیر، همچنین با بوجودآوردن فرصتهای شغلی جدید و مداوم بخصوص برای زنان و جوانان کشور و به همت و یاری ایرانیان با فرهنگ دیرینه علاقمند به مظاهر طبیعت و محیط زیست و نظرات و همکاریهای سازنده اساتید علمی و کارشناسان دلسوز و همبستگی و تعاون شمار بسیار زیادی از فعالان سیاسی و نیروهای آزادیخواه که در ایران وجود دارند، از امکانات منابع انرژیهای تجدیدشونده، بطور مثال از استفاده انرژی باد، اشعه های خورشیدی، گرمای زیرزمینی و تکنیکهای مرتبط فوزیون هیدروژنی و دیگر در سراسر مناطق کشور ماکزیمم بهره برداری را برای توسعه پایدار و محیط زیست ایران بنماییم. این انرژی سالم منبع بومی دارد و همچنین میتوان بدلایل وفور آن به کشورهای دیگر در جهان نیز صادر نمود. پس بنابراین ادعاهای رژیم جمهوری اسلامی مبنی بر لزوم بسوی انرژی اتمی رفتن، بهانه ای بیش برای دستیابی ملایان تهران به سلاحهای اتمی نیست. بخصوص که طرح و برنامه های انرژی اتمی بدلایل خطرات و پیآمدهای عظیم انسانی و زیست محیطی مواد هسته ای و سرمایه گذاری کلان ملی با ثمربخشی محدود و کوتاه مدت آن، امروزه در جهان موضوعی بسیار کهنه و غیر مترقی شده است و در ایران نیز برنامه ای آینده نگر و صحیح نمی باشد. هم اکنون حتی کشورهای غربی همچون کانادا و آلمان و دیگر قانونا تصمیم گرفته اند که تا سالهای 2020 میلادی از استفاده رآکتورهای اتمی برق برای تامین انرژی کلا صرفنظر کنند.

از سایت حزب سبزهای ایران